Ai cũng biết Software as a Service - tức là làm phần mềm rồi bán - đã và đang là một giấc mơ rất hứa hẹn và hấp dẫn, nhất là sau khi có Claude Code, ChatGPT và các công cụ coding AI khác khiến việc tạo ra sản phẩm trở nên dễ dàng.
Giấc mơ xây một SaaS, bán lại cho hàng triệu đô rồi nghỉ hưu sớm, đạt tự do tài chính, nghe ai mà không mê! Nhưng mình không còn tin điều đó đúng nữa, trừ khi bạn đang tạo ra một thứ thực sự đột phá về công nghệ hoặc sở hữu dữ liệu quý.
Lấy phần mềm kế toán làm ví dụ. Trước đây, chỉ có vài công ty lớn mới đủ khả năng xây dựng. Người dùng trả tiền mua bản quyền để làm sổ sách, xuất hóa đơn, tạo báo cáo P&L, báo cáo tài chính. Chi phí dựng hệ thống quá cao nên chỉ những ai có nguồn lực mới tham gia được, và khi họ xây dựng xong thì mọi người buộc phải sử dụng.
Qua nhiều năm, SaaS thường rơi vào hai kịch bản:
- Người dùng phải trả quá nhiều tiền so với giá trị thực nhận. Mua phần mềm kế toán dùng 10 năm chỉ quanh vài tính năng, nhưng vẫn phải trả phí duy trì nếu không muốn bị cắt quyền truy cập.
- Phần mềm trở nên quá rối – quá nhiều chức năng. Công ty công nghệ thích nâng cấp, thêm chức năng, nhưng càng về sau giao diện càng rối, dư thừa nút bấm, khiến người mới phải học rất lâu. Việc huấn luyện thực tập sinh hay dùng phần mềm đúng cách trở thành một kỹ năng riêng, tiêu tốn thời gian.
Ngày nay mọi thứ đã thay đổi vì chi phí tạo ra ứng dụng giảm mạnh. Giống như xây nhà: xưa cần đội ngũ đông người, mất vài năm; còn bây giờ công nghệ xây dựng giúp mọi thứ nhanh hơn. Phần mềm cũng vậy. Trước kia cần cả một công ty, một đội kỹ sư; giờ chỉ cần hai người, thậm chí một người cùng AI. AI không phải phép thuật mà là công cụ tăng tốc, giống như bạn có iPhone chụp ảnh tức thì thay vì phải dùng máy phim và phòng tối.
Chi phí xây ứng dụng thấp khiến lựa chọn hợp lý hơn là mỗi người, mỗi doanh nghiệp nên có phần mềm đúng nhu cầu. Bạn cần nhóm tính năng nào thì xây đúng nhóm đó, không thừa. Giao diện thiết kế theo quy trình riêng chứ không bị ép theo lối chung. Ví dụ có doanh nghiệp cần hai bộ sổ sách song song; phần mềm kế toán phổ biến trước đây không làm được, chỉ phục vụ báo cáo chứ không hỗ trợ quản trị.
Từ nay mình tin sẽ là thời kỳ của ứng dụng thiết kế riêng. Giá trị phần mềm không còn nằm ở “nó có tồn tại” nữa, mà nằm ở khả năng của người tạo: biết lắng nghe khách hàng, hiểu sâu vấn đề và giải quyết theo cách phù hợp nhất cho chính doanh nghiệp đó. Trước kia chi phí quá lớn buộc người ta làm sản phẩm đại trà như quần áo H&M hay Zara. Bây giờ, phần mềm hoàn toàn có thể giống đồ may đo: nhỏ gọn, dễ dùng, mạnh mẽ và khớp hẳn với người dùng.
Cảm ơn bạn đã đọc, hy vọng chúng ta sẽ còn gặp lại nhau nhiều lần trên hành trình mới này!